Voorkeuren voor coachmethoden

Een coach kan uit heel wat coachmethoden kiezen om een coachtraject vorm te geven. Toch hoeft de keuze voor een methode niet alleen af te hangen van wat de coach passend vindt. Ook coachees kunnen een voorkeur hebben voor een specifieke coachmethode. Recent onderzoek laat zien dat de manier waarop een coachee denkt en informatie verwerkt, een rol kan spelen bij die voorkeur.

Mensen verschillen van elkaar in hoe ze het liefst dingen aanpakken. De één wil graag snel vooruitgang zien, terwijl de ander liever de boel eerst uitgebreid wikt en weegt. De één doet graag aan zelfreflectie of houdt wel van een ingewikkelde vraag, terwijl de ander daar veel minder warm voor loopt. Deze verschillende neigingen en behoeften gaan over de manier waarop mensen graag informatie verwerken en nadenken. Onderzoekers Ana Stojanović en collega’s wilden weten of deze neigingen en behoeften op het gebied van cognitie een rol spelen bij de voorkeur voor twee veelgebruikte coachmethoden, namelijk oplossingsgericht coachen en cognitieve gedragscoaching. 

Aan het onderzoek deden 142 Nederlanders mee die de twee coachmethoden via een online vragenlijst beoordeelden. Deelnemers ontvingen niet daadwerkelijk coaching maar kregen een aantal situaties voorgelegd waarbij ze zich moesten inbeelden dat ze coaching zochten om een bepaald doel te bereiken. Denk bijvoorbeeld aan het beter kunnen stellen van grenzen. Vervolgens lazen de deelnemers een beschrijving van een specifiek coachingsprogramma. Dat programma was ofwel gebaseerd op oplossingsgericht coachen ofwel op cognitieve gedragscoaching. Bij het programma gebaseerd op oplossingsgericht coachen kregen deelnemers bijvoorbeeld te lezen: “Dit coachingsprogramma is gemaakt om je te helpen je doel te bereiken door middel van toekomstgerichte oplossingen en het optimaal benutten van hulpbronnen”. Bij het programma gebaseerd op cognitieve gedragscoaching kregen zij te lezen: “Dit coachingsprogramma is gemaakt om je te helpen je doel te bereiken door zelf belemmerende gedachten te veranderen en effectief gedrag te bevorderen”.

Vervolgens konden deelnemers aangeven wat zij vonden van het coachingsprogramma: was het  voorgestelde programma effectief voor het bereiken van het doel? Paste het programma goed bij de aard van het doel en bij hun behoeften? En in hoeverre vonden zij de coachmethode interessant of aansprekend? De onderzoekers gingen vervolgens na of de neigingen en behoeften van deelnemers op het gebied van cognitie een rol speelden bij hun beoordeling van de coachingsprogramma’s. 

De onderzoekers keken in totaal naar vijf verschillende neigingen en behoeften op het gebied van cognitie. Een daarvan was de zogenoemde “need for cognition”, de mate waarin iemand graag nadenkt over moeilijke vragen en problemen. Een volgende behoefte waar de onderzoekers naar keken, was de behoefte om aan zelfreflectie te doen. Om deze specifieke behoefte in kaart te brengen, kregen deelnemers stellingen voorgelegd als “het is voor mij belangrijk om te begrijpen hoe mijn gedachten ontstaan”. Mensen verschillen ook in de mate waarin ze graag snel aan de slag gaan of juist eerst een situatie kritisch analyseren voordat ze actie ondernemen. Ook deze twee neigingen namen de onderzoekers onder de loep. Tot slot keken de onderzoekers naar de neiging van mensen om te denken in oplossingen. 

Wat bleek? Deelnemers met een neiging om snel aan de slag te gaan hadden een voorkeur voor het programma gebaseerd op oplossingsgericht coachen. Wellicht niet heel verwonderlijk, gezien oplossingsgericht coachen inderdaad draait om concrete stappen richting een oplossing. Deelnemers met een grotere behoefte aan zelfreflectie en de neiging om een situatie kritisch te evalueren vonden het programma gebaseerd op cognitieve gedragscoaching juist beter aansluiten op hun behoeften. Ook dat is misschien niet heel verrassend, omdat er bij cognitieve gedragscoaching meer aandacht en ruimte is voor het verkennen van de eigen gedachten. Ook vonden deze deelnemers het programma gebaseerd op cognitieve gedragscoaching aansprekender en interessanter dan het programma gebaseerd op oplossingsgerichte coaching. Maar, als het ging om de effectiviteit van de twee coachprogramma’s dan waren er geen verschillen. Dat wil zeggen, ongeacht de specifieke behoeften en neigingen van deelnemers vonden zij beide programma’s even effectief om hen te helpen bij het bereiken van hun doelen. 

Het onderzoek laat zien dat coachees kunnen verschillen in hun voorkeur voor een specifieke coachmethode, en dat die voorkeuren samenhangen met de manier waarop zij graag informatie verwerken en nadenken over situaties. Voor een coach is het dan ook zinvol om rekening te houden met die voorkeuren. Daarmee is overigens nog niet gezegd dat de coaching ook daadwerkelijk effectiever wordt en dus tot betere resultaten zal leiden, dat is in dit onderzoek namelijk niet onderzocht. Wel weten we vanuit onderzoek naar therapie dat rekening houden met voorkeuren van cliënten kan bijdragen aan positieve resultaten. Die specifieke behoeften en neigingen kunnen voor een coach dus wel degelijk waardevol zijn om te verkennen. Houdt een coachee van reflecteren en kritisch analyseren? Of is de coachee juist iemand die graag snel tot actie overgaat? Een coach kan deze voorkeuren al in een vroeg stadium van de coaching verkennen en mee laten wegen bij het kiezen van een coachmethode. 

Gebruikte bronnen:

Stojanović, A., Fris, D. A., van Hooft, E. A., de Hoog, M., & de Pagter, A. P. (2026). Aligned coaching approaches: Uncovering the roles of goal level and coachees’ cognitive needs and preferences. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 99(3), e70155.

Dr. Eefje Rondeel (1982) is Universitair Docent Levenslooppsychologie aan de Open Universiteit en houdt zich bezig met onderzoek, onderwijs en wetenschapscommunicatie over coaching. Samen met sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra schreef ze het boek Evidence-based Coachen. Ook bracht ze samen met Master Practitioner coach en supervisor Aveline Dijkman het boek Zin en Onzin over Coaching uit. Sinds 2022 schrijft ze wetenschapsblogs voor NOBCO. Ze hoopt daarmee wetenschappelijke kennis over coaching toegankelijk te maken voor een breed publiek.