De ene coachingschatbot is de andere niet

We kunnen er inmiddels niet meer omheen: coaching chatbots. Toch is de ene coaching chatbot de andere niet. Onderzoekers bekeken onlangs of het uitmaakte van welke coachmethode een coaching chatbot gebruikmaakte. Hoewel alle coaching chatbots in staat waren om deelnemers te ondersteunen bij het bereiken van hun doelen, bleek de zogenoemde CBTBot, die gebruikmaakte van coaching gebaseerd op cognitieve gedragstherapie, het meest gebruiksvriendelijk en werd deze als beste beoordeeld als het ging om de coachrelatie.

Onderzoekers Nicky Terblanche en collega’s ontwikkelden voor hun onderzoek drie verschillende coaching chatbots. Eén van de coaching chatbots maakte gebruik van het GROW model, een bekend model voor veel coaches. GROW staat voor Goal, Reality, Options en Will, en legt de nadruk op het formuleren en nastreven van doelen. De coaching chatbot die de instructies kreeg om deze methode toe te passen werd de GROWBot genoemd. Een andere coaching chatbot werd geïnstrueerd om gebruik te maken van oplossingsgericht coachen. Daarbij ligt de nadruk op sterke kanten en middelen die iemand al tot zijn of haar beschikking heeft om tot gewenste verandering te komen. Het gaat bij deze methode vooral om het verkennen van oplossingen en mogelijkheden in plaats van om het grondig analyseren van een probleem. Deze coaching chatbot kreeg de naam SolBot (verwijzend naar solution focused coaching). De laatste coaching chatbot werd CBTBot genoemd, verwijzend naar cognitive behaviour therapy, ofwel cognitieve gedragstherapie. Bij deze methode gaat het om het herkennen en veranderen van gedachten die niet helpend zijn bij gewenste verandering, denk aan gedachten zoals “dit gaat me nooit lukken”. Het idee van coaching gebaseerd op cognitieve gedragstherapie is dat deze gedachten worden uitgedaagd en vervangen door meer helpende gedachten (zoals “ik mag best eens een keer een fout maken”). Alle chatbots werden ontwikkeld door uitgebreide prompts (instructies) te geven aan ChatGPT.

Aan het onderzoek deden in totaal 592 deelnemers mee uit verschillende landen die willekeurig werden toegewezen aan één van de drie coaching chatbots. Deelnemers voerden twee gesprekken met één van de coaching chatbots, met een week tussentijd, en vulden verschillende vragenlijsten in. Deelnemers kozen zelf een doel waar ze aan wilden werken. De aard van de doelen was divers en varieerde van gezondheid of welzijn tot financiën of studie.

Allereerst waren de onderzoekers benieuwd welke coaching chatbot het beste in staat zou zijn om deelnemers te ondersteunen bij het realiseren van hun doelen. De onderzoekers hadden verwacht dat de GROWBot daar het beste in zou zijn. Het nastreven van doelen staat bij deze methode immers het meest centraal. De resultaten lieten echter zien dat deelnemers, ongeacht welke coaching chatbot zij hadden gebruikt, goed in staat waren om hun doelen te realiseren. Er was dus geen verschil tussen de coaching chatbots als het ging om het bereiken van doelen. Dit komt grotendeels overeen met onderzoek bij menselijke coaches, waaruit blijkt dat er weinig verschillen zijn tussen coachmethoden als het gaat om de opbrengsten van coaching.

De onderzoekers wilden ook weten hoe deelnemers de coachrelatie beoordeelden tijdens het gebruik van de coaching chatbots. Bij de coachrelatie gaat het om de band tussen coach en coachee. Het lijkt misschien wat gek om een band of relatie te ervaren met een coaching chatbot. Toch laat eerder onderzoek zien dat mensen een zekere mate van relatie kunnen ervaren met een coaching chatbot. Dat bleek ook in dit onderzoek het geval. Op een schaal van 1 tot 5, waarbij 1 heel laag is en 5 heel hoog, beoordeelden deelnemers de relatie met hun coaching chatbot zo tussen de 3 en 3,5. De coachrelatie, in de wetenschappelijke literatuur ook wel de werkalliantie genoemd, bestaat uit verschillende onderdelen, namelijk het afstemmen over doelen en taken en de affectieve band tussen coach en coachee. Wat opviel, was dat deelnemers die gecoacht werden door CBTBot hun coaching chatbot een hogere beoordeling gaven als het ging om het afstemmen over doelen en taken in vergelijking met deelnemers die gecoacht werden door GROWBot of SolBot. Als het ging om de affectieve band, dan waren er geen verschillen tussen de coaching chatbots.

Tot slot keken de onderzoekers naar verschillende aspecten die te maken hebben met het wel of niet gebruiken van nieuwe technologie. Zo brachten ze bijvoorbeeld het gebruiksgemak van de coaching chatbots in kaart, maar ook in hoeverre deelnemers de coaching chatbots in de toekomst graag zouden willen blijven gebruiken. De onderzoekers hadden verwacht dat SolBot hierop de hoogste scores zou krijgen, omdat deze chatbot is gericht op positieve emoties en sterke kanten van deelnemers. Toch kwam ook hier CBTBot als beste uit de bus. Zo vonden deelnemers deze coaching chatbot prettiger in gebruik en hadden ze een positievere houding ten opzichte van deze coaching chatbot. De onderzoekers hadden juist verwacht dat de CBTBot meer belastend zou zijn voor deelnemers omdat bij deze aanpak diepgaandere reflectie en zelfinzicht meer centraal staan. Om die reden zouden deelnemers de coaching chatbot als minder prettig kunnen ervaren. Dat bleek echter niet het geval. Het zou kunnen dat juist deze cognitief meer uitdagende vorm van coaching voor deelnemers een signaal was dat er vooruitgang plaatsvond. De onderzoekers geven dan ook aan dat het blijkbaar niet per se nodig is dat een coaching chatbot een lage cognitieve belasting geeft of alleen de nadruk zou moeten leggen op positieve aspecten of kanten in een coachgesprek.

Al met al laten de resultaten van deze studie zien dat het voor het realiseren van doelen niet zoveel uitmaakt welke coachmethode door een coaching chatbot wordt toegepast. Wel lijkt een coaching chatbot die coaching op basis van cognitieve gedragstherapie toepast als gebruiksvriendelijker te worden beoordeeld. Ook ervaren deelnemers met deze coaching chatbot een iets sterkere relatie dan met een coaching chatbot die GROW of oplossingsgericht coachen toepast.

Hoewel nog weinig coaches voor hun eigen coachpraktijk gebruik lijken te maken van coaching chatbots, gaf in een internationaal onderzoek 46 procent van de coaches aan dat zij verwachten dat AI in de toekomst zal worden ingezet om coachdiensten te verrijken. Zowel voor ontwikkelaars van coaching chatbots als voor coaches die coaching chatbots in willen zetten is het dus zinvol om te beseffen dat de ene coaching chatbot de andere niet is en hierin een bewuste keuze te maken.

Gebruikte bronnen:

Passmore, J., Saraeva, A., Money, K., Diller, S. J., & Mitchell, A. (2025). The developing landscape of coaching in the 2020s: Exploring coach attitudes towards digital, Al, team coaching, CPD, supervision, risk taking and fee rates. International Journal of Evidence Based Coaching & Mentoring, 23(2), 128-144.

Terblanche, N., Rutschmann, R., & Reitz, J. (2026). Comparing GROW, solution-focused and CBT coaching chatbots: a self-determination and transformative learning perspective. Coaching: An International Journal of Theory, Research and Practice, 1-22.

Dr. Eefje Rondeel (1982) is Universitair Docent Levenslooppsychologie aan de Open Universiteit en houdt zich bezig met onderzoek, onderwijs en wetenschapscommunicatie over coaching. Samen met sociaal psycholoog Pieternel Dijkstra schreef ze het boek Evidence-based Coachen. Ook bracht ze samen met Master Practitioner coach en supervisor Aveline Dijkman het boek Zin en Onzin over Coaching uit. Sinds 2022 schrijft ze wetenschapsblogs voor NOBCO. Ze hoopt daarmee wetenschappelijke kennis over coaching toegankelijk te maken voor een breed publiek.